Het Gelders Orkest

Het Gelders Orkest

Stichting Het Gelders Orkest (hierna: Het Gelders Orkest) verzorgt het aanbod van symfonische muziek in de provincie Gelderland. Het orkest richt zich op symfonisch repertoire van de 17e tot en met de 21e eeuw en cross-overs, onder leiding van een chef-dirigent en een aantal gastdirigenten. Het Gelders Orkest hanteert diverse concertformules voor verschillende doelgroepen en ontplooit ook initiatieven voor buiten de concertzaal. Het orkest heeft naar eigen zeggen de ambitie om op topniveau te musiceren.

Subsidieadvies

De Raad voor Cultuur adviseert Stichting Het Gelders Orkest geen subsidiebedrag toe te kennen, tenzij de instelling aan de volgende voorwaarden voldoet.

  • De instelling maakt samen met het Orkest van het Oosten een plan dat voorziet in één duurzame en kwalitatief hoogwaardige symfonische voorziening in de regio Oost, die ingaat in 2019.
  • De opstelling en begeleiding van het plan komen in handen van een externe deskundige te liggen.

De raad adviseert na twee jaar opnieuw te beoordelen of de orkesten erin geslaagd zijn om de middelen te bundelen voor één duurzame symfonische voorziening in de regio Oost.

De raad heeft waardering voor de manier waarop Het Gelders Orkest zich na een aanzienlijke bezuiniging heeft gemanifesteerd. Met een diversiteit aan activiteiten, nieuwe concertformules en educatieve activiteiten functioneert het orkest naar behoren. De raad heeft vraagtekens bij de levensvatbaarheid van de plannen voor de periode 2017 – 2020. Het spelniveau en de repertoirekeuze komen onder druk te staan door de beperkte financiële middelen. Een overtuigende strategie om deze situatie in artistieke en bedrijfsmatige zin aan te pakken, vindt de raad niet in de aanvraag terug.

De raad ziet door het sombere financiële perspectief geen toekomst voor Het Gelders Orkest als zelfstandig orkest. Samen met het Orkest van het Oosten ziet de raad wel potentie om één hoogwaardige en duurzame symfonische voorziening vorm te geven die voldoende middelen heeft.

Voor een toelichting op het geadviseerde subsidiebedrag verwijst de raad naar de Inleiding Symfonieorkesten.

Beoordeling

Kwaliteit

Het Gelders Orkest heeft zich in de afgelopen subsidieperiode moeten herpakken na fikse bezuinigingen op de rijkssubsidie. De raad waardeert de wijze waarop het orkest dat heeft gedaan. Het orkest heeft zich ingespannen om een breed palet aan activiteiten te blijven bieden met een doorgaans goed uitvoeringsniveau, en om nieuwe concertformules te ontwikkelen, zoals cross-over projecten en de aanwezigheid bij evenementen in de provincie. De raad constateert echter dat de afgelopen periode meer uitvoeringen van een wisselend niveau kende dan de periode daarvoor.

Het Gelders Orkest wist de afgelopen periode gevestigde namen en veelbelovend talent aan zich te binden. Het orkest zorgde ook voor kwalitatief hoogstaande begeleidingen van de Nederlandse Reisopera. Daarnaast functioneerde het orkest als een gewaardeerd partner voor de begeleiding van regionale amateurkoren. Ook was het geregeld te horen op podia buiten de regio, zoals de Ziggo Dome, TivoliVredenburg en Paradiso.

De raad waardeert het dat Het Gelders Orkest in zijn aanvraag een brede programmering presenteert in de regio en daarnaast voor een klein aantal bijzondere concerten afreist naar andere plekken in Nederland. Hij vindt het positief dat het orkest de komende periode – naast de reguliere symfonische programmering – meer gaat inzetten op cross-overs en evenementen om de zichtbaarheid in de regio te bevorderen. Het orkest noemt een aantal sterke samenwerkingspartners, zoals Introdans.

De raad kan uit de aanvraag nauwelijks opmaken wat de artistieke visie is van Het Gelders Orkest en hoe het deze invult met programmalijnen en artistieke kaders. Hij haalt er wel uit dat Het Gelders Orkest ambieert om op topniveau te musiceren. De raad ziet in de aanvraag geen uitgewerkte strategie om de orkestkwaliteit te bevorderen.

Educatie en participatie

Het Gelders Orkest heeft naar de mening van de raad een overtuigende visie op educatie en een effectief en doordacht beleid. De activiteiten zijn veelzijdig en hebben een groot bereik bij verschillende doelgroepen. Het Gelders Orkest heeft een doorlopende leerlijn ontwikkeld en werkt samen met culturele partners uit de regio, waaronder het Orkest van het Oosten, theatergezelschap Oostpool en jeugdtheatergroep Kwatta. Het orkest onderneemt ook activiteiten voor muziekbeoefening van amateurs.

Het orkest biedt talentvolle musici de mogelijkheid om als orkestmusicus of solist ervaring op te doen. De raad kijkt met belangstelling naar de ontwikkelingen van de proeftuinen in Oost-Nederland, waarmee diverse culturele partners aan meer talenten kansen willen geven.

Maatschappelijke waarde

Publieksbereik

De raad ziet dat Het Gelders Orkest met weloverwogen concertformules een breed publiek weet te bereiken. De bezoekersaantallen zijn gestegen van ruim 102.000 in 2013 naar 121.000 in 2014. Op basis van marktonderzoek heeft het orkest zijn doelgroepenbeleid gedetailleerd in kaart gebracht en een aantal op de diverse doelgroepen afgestemde producten uitgewerkt.

Voor de komende periode vindt de raad de marketingstrategie doordacht en de ambities over het algemeen realistisch; de organisatie verwacht namelijk een gestage groei naar 123.000 bezoekers in 2020. Minder duidelijk is de aanvraag als het gaat om de achterliggende prijsstrategie en welk specifiek repertoire er aan bod komt bij de verschillende doelgroepen. Ook de relatie tussen de inspanningen om publiek uit Duitsland te bereiken en de daadwerkelijke opbrengst daarvan roept vragen op bij de raad.

Ondernemerschap

De raad maakt zich zorgen over de toekomstige financiële positie van Het Gelders Orkest, vanwege de weinig realistische ambitie om meer eigen inkomsten te verwerven. Het orkest zit nu al aan de grens van zijn financiële mogelijkheden; door bezuinigingen op de rijkssubsidie in 2013 zijn de contracten van de musici gereduceerd met 40 procent om hetzelfde activiteitenniveau te kunnen blijven bieden. Verder bezuinigen op de formatie vindt de raad onwenselijk. Daar komt bij dat vanaf 2021 de provinciale bijdrage verdwijnt. De raad meent dat Het Gelders Orkest vanaf 2021 niet kan voortbestaan zonder een substantiële stijging van andere inkomstenbronnen.

Als gevolg van het sombere financiële perspectief ziet de raad op termijn geen toekomst voor Het Gelders Orkest als zelfstandig orkest. De middelen voor een duurzame symfonische orkestvoorziening in de regio Oost zijn nu te versnipperd. De raad ziet wel potentie in het vormgeven van één kwalitatief hoogwaardige symfonische voorziening met het Orkest van het Oosten, zodat het nieuwe orkest voldoende middelen heeft om onderscheidend te opereren, de spelkwaliteit op niveau te houden en de musici een contract van substantiële omvang aan te bieden. Het orkest omschrijft in de aanvraag de eerste aanzetten daartoe en wil verder onderzoeken hoe het de samenwerking met het Orkest van het Oosten beter kan laten renderen. De raad juicht dit uiteraard toe.

De instelling heeft enkele gelieerde stichtingen en beheert een aantal bv’s. Voor een compleet beeld van het ondernemerschap en de financiële positie van Het Gelders Orkest acht de raad het verstandig om inzage te krijgen in de activiteiten en de baten en lasten van de bv’s.

De raad merkt op dat Het Gelders Orkest de Governance Code Cultuur goed naleeft, hetgeen onder meer blijkt uit aandacht voor diversiteit en expertisegebieden in de samenstelling van de raad van toezicht.

Het Gelders Orkest

Het Gelders Orkest

Aanvullend advies
2 december 2016

De raad heeft op 19 mei 2016 geadviseerd Stichting Het Gelders Orkest geen subsidiebedrag toe te kennen, tenzij de organisatie voldoet aan een aantal voorwaarden. De minister heeft dit advies overgenomen. Zij heeft de instelling in haar subsidiebeschikking van 20 september 2016 verzocht om de volgende twee plannen:

  • Een samen met het Orkest van het Oosten opgesteld en gezamenlijk gedragen procesplan dat voorziet in één duurzame en kwalitatief hoogwaardige symfonische voorziening in de regio Oost, die start op 1 september 2019.
  • Een plan van aanpak waaruit blijkt dat de instelling in de jaren 2017 en 2018 artistiek en financieel naar behoren kan functioneren.

In dit advies beoordeelt de raad of de instelling aan deze voorwaarden heeft voldaan. Voor het overige handhaaft hij zijn beoordeling van 19 mei 2016.

Conclusie

De Raad voor Cultuur is van oordeel dat Stichting Het Gelders Orkest met haar aangepaste plan nog onvoldoende heeft voldaan aan de gestelde eisen. De raad adviseert de minister om de instelling aan te sporen in nauw overleg met lokale en regionale bestuurders het plan de komende periode substantieel vorm te geven. Ook adviseert de raad het samenwerkingsproces tussen Het Gelders Orkest en het Orkest van het Oosten te laten begeleiden door een extern adviseur.

In zijn adviezen over Het Gelders Orkest en het Orkest van het Oosten schreef de raad door het sombere financiële perspectief geen toekomst te zien voor twee afzonderlijke orkesten. Hij ziet wel potentie om samen één hoogwaardige, duurzame symfonische voorziening vorm te geven, die met voldoende middelen goed zou kunnen functioneren. Het procesplan dat de twee orkesten gezamenlijk hebben opgesteld om te komen tot zo’n voorziening vindt de raad nog te mager. De orkesten presenteren een tijdspad voor het ontwikkelen van een scenario voor een gezamenlijke symfonische voorziening in de regio, maar vullen dit inhoudelijk niet in. Ze beschrijven nog geen visie op de inrichting van zo’n gezamenlijke symfonische voorziening en gaan niet in op het financiële voordeel dat een geïntensiveerde samenwerking kan opleveren. Dit verontrust de raad, aangezien de aanleiding voor hem om een overgang naar één symfonische voorziening te adviseren juist was gelegen in de kritieke financiële situatie van beide organisaties.

Het plan van aanpak dat Het Gelders Orkest indient om aan te tonen dat het de komende twee jaar financieel en artistiek naar behoren kan functioneren, verschilt niet wezenlijk van zijn eerder ingediende plan. Het Gelders Orkest dient geen nieuwe begroting in en reflecteert niet op de kritiek over het ondernemerschap die de raad in zijn vorige advies uitte.

Beoordeling

Procesplan Symfonische Voorziening Landsdeel Oost

In zijn recente adviezen over Het Gelders Orkest en het Orkest van het Oosten schreef de raad door het sombere financiële perspectief geen toekomst te zien voor twee afzonderlijke orkesten. De raad zag wel potentie om samen één hoogwaardige, duurzame symfonische voorziening vorm te geven, die met voldoende middelen goed zou kunnen functioneren. Daarbij zijn de wijze van samenwerking en de vestigingslocatie(s) nadrukkelijk door de twee orkesten zelf te bepalen.

Het procesplan dat de twee orkesten nu gezamenlijk presenteren, gaat nauwelijks in op de zorgen uit de recente adviezen. De raad vindt het opmerkelijk dat de twee orkesten niet reflecteren op het financiële voordeel dat een gezamenlijke symfonische voorziening kan opleveren. De orkesten presenteren geen plan om te komen tot een efficiënter opererende organisatie, rekening houdend met de noodzaak tot kostenbesparing. De raad ziet in het ingediende procesplan daarom geen aanknopingspunten om zijn zorgen over het financiële perspectief van de orkesten te herzien. Met het oog op de onzekere positie die dit met zich meebrengt voor musici en medewerkers verwacht de raad van de orkesten in dit opzicht juist doortastende stappen.

Het procesplan schetst enkele uitgangspunten voor een nieuwe infrastructuur voor symfonische muziek, die volgens de opstellers een laboratoriumfunctie moet krijgen en de eigen stedelijke regio’s moet voorzien van maatwerk. Hoewel de raad waardering heeft voor de aandacht voor regionale inbedding die uit het plan spreekt, vindt hij de uitgangspunten voor zo’n voorziening te generiek geformuleerd. De orkesten beschrijven nog geen visie op wat zo’n symfonische voorziening in de regio zou kunnen zijn en welke plek deze zou kunnen innemen. Ook laten de twee orkesten zichzelf als afzenders onderbelicht; zij schrijven niet hoe ze met hun specifieke organisaties kunnen bijdragen aan de inrichting van de gewenste symfonische voorziening of hoe hun profielen elkaar hierin kunnen aanvullen.

Om te verkennen hoe ze een gezamenlijke symfonische voorziening kunnen vormgeven, laten de orkesten in het eerste kwartaal van 2017 een onderzoek uitvoeren onder stakeholders. De raad had graag meer gelezen over de vorm en uitvoering van dit onderzoek. Hij meent dat de contouren hiervan, mede in het licht van het in te dienen procesplan, al hadden kunnen worden geschetst. Dat er een extern bureau wordt ingehuurd en dat stakeholders erbij worden betrokken, laat onverlet dat de twee orkesten zelf een gezamenlijke visie en missie moeten ontwikkelen.

De raad herhaalt na bestudering van het plan zijn aansporing om een extern deskundige aan te stellen om de twee orkesten te begeleiden in dit proces. Hij volgt met belangstelling de totstandkoming van het scenario voor de nieuwe voorziening en het plan van aanpak dat de orkesten op 1 juni 2018 zullen presenteren.

Plan van aanpak 2017 – 2018

In zijn vorige advies schreef de raad dat hij in het plan van Het Gelders Orkest een strategie miste om de kritieke financiële situatie in artistieke of bedrijfsmatige zin aan te pakken. In aanloop naar de transitie naar een gezamenlijke symfonische voorziening met het Orkest van het Oosten heeft de minister Het Gelders Orkest daarom gevraagd om een plan van aanpak, waarin het aantoont de komende twee jaren artistiek en financieel naar behoren te kunnen functioneren. Hiertoe heeft Het Gelders Orkest zijn activiteitenplan enigszins herzien.

Het Gelders Orkest onderbouwt in zijn aangepaste plan iets uitvoeriger de artistieke keuzes voor de komende twee jaar. De raad memoreert graag zijn vorige advies, waarin de artistieke kwaliteit en de programmering van het orkest goed werden beoordeeld. De raad oordeelt positief over de aangescherpte plannen. Hij is verheugd over de recente oprichting van Het Gelders Orkest Academy, waar jonge musici de gelegenheid krijgen speelervaring op te doen.

Daarnaast heeft Het Gelders Orkest een paragraaf toegevoegd over de samenwerking met het Orkest van het Oosten in de komende twee jaar. De raad vindt deze paragraaf summier, maar waardeert wel het plan om de educatie- en HR-afdelingen van beide orkesten de komende periode alvast samen te voegen.

Het cijfermatige deel van het plan blijft op verzoek van de minister uitgaan van de peiljaren 2017 en 2020. Het Gelders Orkest dient geen aangepaste begroting in. In zijn vorige advies schreef de raad dat Het Gelders Orkest een weinig realistische ambitie liet zien om meer eigen inkomsten te verwerven. Hierop bevat het aangepaste plan geen reflectie of aanvulling. Ook vroeg de raad om inzage in de baten en lasten van de aan de instelling gelieerde stichtingen en bv’s, om een compleet beeld te verkrijgen van het ondernemerschap en de financiële positie van Het Gelders Orkest. De organisatie maakt deze in zijn aangepaste plan opnieuw niet inzichtelijk. Daarmee geeft het geen beter beeld van zijn financiële functioneren in de komende twee jaar dan in zijn vorige aanvraag.

Het Gelders Orkest

Het Gelders Orkest

Aanvullend advies
27 februari 2017

De minister heeft Het Gelders Orkest gevraagd om een aanvulling op het activiteitenplan, waarin het reflecteert op zijn ondernemerschap. Volgens de raad heeft het orkest aan deze voorwaarde voldaan.

Het Gelders Orkest beschrijft hoe zijn ondernemerschap en financiële situatie de komende twee jaar, de periode waarin het nog zelfstandig opereert, eruitzien. Het heeft een begroting over de jaren 2017 en 2018 bijgesloten. De instelling laat zien hoe het de kapitaalimpuls van de provincie Gelderland (5 miljoen euro voor de komende vier jaar) gebruikt om onder andere nieuw publiek binnen te halen, het productaanbod te vernieuwen en strategische allianties te vormen.

Het orkest reflecteert goed op de resultaten die in de vorige periode met eenzelfde impuls van de provincie zijn behaald, en hoe het hierop de komende twee jaar voortborduurt. Het orkest ziet een stijgende lijn in zijn bezoekersaantallen door onder andere nieuwe concertconcepten en verwacht de komende twee jaar een toename van publiek, ook door afspraken over recettes met de zalen. Met Introdans, Toneelgroep Oostpool en Musis|Stadstheater wordt vanaf 2017 samengewerkt in de backoffice en aan een gezamenlijke profilering. Het Gelders Orkest verwacht extra publiek na de opening van de nieuwe, grotere concertzaal van Musis. Ook zijn extra sponsors aangetrokken en wordt een toename van sponsorgelden verwacht.

Het orkest geeft verder aan dat de inkrimping van de contracten van musici tot 60 procent in de praktijk meer consequenties heeft dan destijds verwacht. Het zal hieraan extra aandacht besteden bij het vormgeven van de samenwerking met het Orkest van het Oosten. Dit moedigt de raad aan. Hij hoopt dat er een gezamenlijke orkestvoorziening tot stand komt die voldoende speelruimte geeft aan zowel staf als musici.

Het orkest geeft in het aangepaste plan helderheid over zijn nieuwe organisatiestructuur. Het orkest kent drie stichtingen: Stichting Het Gelders Orkest, Stichting HGO Fonds en Stichting Remplaçanten HGO. De begroting gaat uit van de cijfers zoals die naar verwachting geconsolideerd worden met Stichting Remplaçanten HGO. Het jaarlijkse resultaat van het HGO Fonds (vrienden, legaten, fondsen) wordt in de rekening-courant met Stichting Het Gelders Orkest verantwoord. De gelieerde bv’s zijn per 1 januari 2017 geliquideerd. Ook dit vindt de raad een verstandige keuze.