Slot Loevestein

Slot Loevestein

Stichting Museum Slot Loevestein (hierna: Slot Loevestein) is een kasteelmuseum waar 650 jaar geschiedenis kan worden beleefd. Het museum profileert zich met het gedachtegoed van Hugo de Groot – waarin tolerantie centraal staat – en wil scholen en het brede publiek doordringen van het belang hiervan. Slot Loevestein wil de bezoeker door een verrassende programmering vanuit de collectie een historische sensatie bieden die aanzet tot nadenken.

Subsidieadvies

De Raad voor Cultuur adviseert Stichting Museum Slot Loevestein geen subsidiebedrag toe te kennen, tenzij de stichting een nieuw activiteitenplan indient dat voldoet aan de volgende voorwaarden.

  • De aanvrager werkt de activiteiten voor de komende vier jaar concreet uit en verbindt er kwantitatieve en kwalitatieve doelstellingen aan.
  • In het aangepaste plan wordt ook het educatieve programma concreet uitgewerkt.
  • De instelling stelt een aangepaste en sluitende begroting op, in lijn met het nieuwe activiteitenplan.

De raad doet daarbij de suggestie dat Slot Loevestein zijn profiel aanscherpt.

De raad vindt dat Slot Loevestein met zijn profiel kiest voor relevante thema’s. Hij mist echter de verbinding tussen het museum als podium voor tolerantie en andersdenkenden en de kernactiviteit van Slot Loevestein: een kasteelmuseum met ridders, gevangenen en soldaten, waar bezoekers de geschiedenis kunnen beleven.

De raad constateert dat Slot Loevestein in zijn aanvraag de relevante onderwerpen in algemene zin beschrijft, maar deze onvoldoende concreet uitwerkt en kwalitatief en kwantitatief onvoldoende onderbouwt. Hoewel de raad waardering heeft voor de gedegen manier waarop Slot Loevestein educatie centraal stelt, mist hij in het plan ook wat dit betreft doelstellingen, onderbouwing en uitwerking.

Wat ondernemerschap betreft is de raad positief. Slot Loevestein trekt veel bezoekers en heeft de afgelopen jaren, ondanks een sterke terugval in subsidie-inkomsten, een stabiele financiële koers gevaren.

Beoordeling

Kwaliteit

De raad vindt Slot Loevestein een kasteel van nationaal belang, gelegen op een bijzondere plek met een rijke geschiedenis. De kracht en waarde van Slot Loevestein zijn volgens de raad met name gelegen in de plek zelf en, zoals het museum het zelf verwoordt: ‘een leuk dagje uit voor iedereen, waar je ook veel van opsteekt’. Deze laagdrempelige insteek past volgens de raad uitstekend bij Slot Loevestein, waar 650 jaar geschiedenis tot leven komt met ridders, gevangenen en soldaten.

Het museum wil een authentiek kasteelmuseum zijn waar de ontstaansgeschiedenis van Nederland beleefd wordt; de komende periode wil het een podium bieden aan het gedachtegoed van Hugo de Groot. De raad vindt dit relevante thema’s, maar mist hiertussen wel de onderlinge samenhang. Dit kan zijn weerslag hebben op de geplande vernieuwing van de vaste presentatie. Hoewel de raad die vernieuwing verstandig vindt, is hij van mening dat aan de basis daarvan een scherp profiel moet liggen.

De raad constateert bovendien dat de nieuwe expositie over het gedachtegoed van Hugo de Groot pas in 2021 zal opengaan (400 jaar na de ontsnapping in de boekenkist), waardoor deze buiten het bereik van deze aanvraag valt.

De raad is bezorgd over de inhoudelijke invulling van de museale taak van het Slot Loevestein. De zichtbaarheid van de commerciële activiteiten kan ten koste gaan van de museale functie. De raad pleit voor een evenwichtige balans.

Educatie en participatie

Slot Loevestein beschouwt zijn totale publieksprogramma als educatie, waarbij alle aandacht gaat naar ‘de plek’ en zijn geschiedenis. De raad heeft waardering voor de manier waarop het museum educatie centraal stelt, zijn educatieactiviteiten laat aansluiten bij het schoolprogramma en investeert in de professionaliteit van museumdocenten. Het museum ambieert een toename van schoolbezoek van circa 4.000 leerlingen in 2015 naar 6.600 in 2020. In de aanvraag wordt echter niet uitgewerkt op welke wijze het museum dit wil bewerkstelligen.

De komende periode wil het museum nog meer het accent leggen op authenticiteit en historische sensatie en op het leren door zelf te beleven en te ontdekken. Participatie lijkt door het museum vooral te worden ingevuld als ‘meedoen’.

Maatschappelijke waarde

Publieksbereik

De bezoekersaantallen van zowel de vesting (gratis) als het museum (betaald) laten de afgelopen jaren een stijgende lijn zien en zijn in de ogen van de raad goed. In 2013 ontving Slot Loevestein bijna 60.000 bezoekers. In 2015 was het aantal betalende bezoekers gestegen naar ruim 65.000, op een totaal van 115.000 voor de vesting. Het museum is van oktober tot en met april alleen in weekeinden geopend.

Slot Loevestein richt zijn publieksbeleid met name op kinderen met ouders en grootouders, en op bezoek in schoolverband. Gezinnen met kinderen onder de 15 jaar vormen met 52 procent een flink aandeel van de bezoekers.

Naast een stijging van het schoolgebonden bezoek wil Slot Loevestein een toename bewerkstelligen van bezoekers met een specifieke interesse in cultuur en van nieuwe Nederlanders. De bezoekersaantallen van toeristen en zakelijke bezoekers wil het museum handhaven. De raad vindt dit een goed streven, maar het museum geeft niet aan op welke wijze het dit denkt te realiseren.

Ondernemerschap

De afgelopen vier jaar heeft Slot Loevestein van het Rijk alleen subsidie voor beheer en behoud gekregen. Het museum heeft zich met succes op de zakelijke markt begeven en speelt goed in op de commerciële mogelijkheden die de locatie biedt. Hierdoor zijn de inkomsten relatief hoog en heeft Slot Loevestein een hoog eigen inkomstenpercentage.

De raad stelt vast dat Slot Loevestein financieel stabiel is en niet afhankelijk is van een enkele grote batenpost. Het museum heeft een succesvol marketingbeleid en een relatief solide verdienmodel en genereert zijn inkomsten voornamelijk uit kaartverkoop en de verhuur van het slot als locatie voor feesten en vergaderingen.

De raad is positief over de beschrijving van het werkgeverschap en het vrijwilligersbeleid van Slot Loevestein. Naast 9,3 fte aan personeel – het merendeel in vaste dienst – zijn er tachtig vrijwilligers aan het museum verbonden. Daarnaast is er een aantal mensen werkzaam in het kader van een leer- en werktraject. Volgens het plan zal de omvang van het personeelsbestand fors stijgen: naar 21 fte. De personeelslasten houden daarmee echter geen gelijke tred. De raad constateert dat deze cijfers niet op elkaar aansluiten.

Slot Loevestein past de Governance Code Cultuur toe, maar licht in de aanvraag niet toe op welke manier het daaraan vorm geeft.

Slot Loevestein

Slot Loevestein

Aanvullend advies
14 juli 2016

In een reactie op het advies wijst Slot Loevestein er terecht op dat de door de raad genoemde openingstijden te smal zijn; in de periode oktober tot en met april is het museum voor individuele bezoekers ook in de schoolvakanties geopend, voor scholen is het museum het hele jaar op maandag geopend en groepen kunnen het museum het hele jaar bezoeken indien ze vooraf reserveren. De raad is positief over de extra openstellingen in de schoolvakanties en over de ‘scholenmaandag’.

Slot Loevestein wijst er tevens op dat het niet alleen inkomsten genereert uit kaartverkoop en de verhuur van het slot (waarbij het in feite de bijgebouwen in de vesting betreft) maar dat het ook 300.000 euro genereert horeca. De raad heeft zijn advies gebaseerd op de toelichting op de begroting, waar kaartverkoop en verhuur voor partijen de twee grootste eigeninkomstenbronnen zijn.

Slot Loevestein is het oneens met de constatering van de raad dat de personeelslasten de komende jaren geen gelijke tred houden met de groei van het personeelsbestand. Het museum stelt dat er voor de uitbreiding van 4 fte 250.000 euro is begroot. De raad merkt op dat de cijfers die Slot Loevestein in zijn reactie aanvoert 2015 betreffen; voor zijn advies gaat de raad uit van de periode 2014 – 2017. Uit de aanvraag blijkt dat het aantal fte’s tussen 2014 en 2017 stijgt met vijf vaste fte’s, zeven tijdelijke fte’s en één fte vrijwillig. Echter, de personeelslasten voor de vaste contracten stijgen in die periode met maar 1,5 procent. De personeelslasten voor de tijdelijke contracten nemen toe, van 0 tot 404.660 euro. Op basis hiervan constateert de raad dat de lasten per fte afnemen in 2017 ten opzichte van 2014.

Tot slot noemt Slot Loevestein de vaststelling van de raad dat het museum financieel stabiel is onjuist. De raad komt tot deze conclusie omdat zowel in 2013 als in 2014 de liquiditeit, solvabiliteit en het weerstandsvermogen hoog waren. De raad heeft niet gekeken naar de verschillende scenario’s bij wel of geen toekenning van de subsidie. De raad vraagt Slot Loevestein dan ook een nieuwe begroting op te stellen.

In de reactie van Slot Loevestein ziet de Raad voor Cultuur geen aanleiding zijn advies te herzien. Hij ziet een nieuw plan graag tegemoet.

Slot Loevestein

Slot Loevestein

Aanvullend advies
2 december 2016

De raad heeft op 19 mei 2016 geadviseerd Stichting Museum Slot Loevestein (hierna: Slot Loevestein) geen subsidiebedrag toe te kennen, tenzij wordt voldaan aan een aantal voorwaarden. De minister heeft dit advies overgenomen. Zij heeft de instelling in haar subsidiebeschikking van 20 september 2016 verzocht een aangepast activiteitenplan in te dienen dat voldoet aan de volgende voorwaarden:

  • De instelling werkt de activiteiten voor de komende vier jaar concreet uit en verbindt er kwantitatieve en kwalitatieve doelstellingen aan.
  • De instelling werkt zijn educatieve programma concreet uit.

In dit advies beoordeelt de raad of de instelling aan deze eisen heeft voldaan. Voor het overige handhaaft hij zijn beoordeling van 19 mei 2016.

Conclusie

De Raad voor Cultuur is van oordeel dat Stichting Museum Slot Loevestein met haar aangepaste plan niet aan de gestelde eisen heeft voldaan.

Volgens de raad zijn het museale profiel, de positie en de inhoudelijke koers van Slot Loevestein niet concreet in het plan uitgewerkt. Het ontbreekt in het plan aan focus en er wordt onvoldoende stilgestaan bij de museale invulling van de instelling. Ook op het gebied van de educatieve programmering mist de raad een goede uitwerking van de activiteiten. De raad onderkent de waarde en attractiviteit van het museum als kasteel, maar het activiteitenplan geeft de raad onvoldoende vertrouwen om een plek in de BIS te legitimeren.

Beoordeling

Kwaliteit

Slot Loevestein is een ensemble van collecties, gebouwen en een vesting waar bezoekers zes eeuwen wordingsgeschiedenis van Nederland kunnen ervaren. Slot Loevestein vertelt drie verhalen: de bouw van het kasteel, de Nederlandse Opstand met Loevestein als staatsgevangenis en Loevestein als vesting in de Hollandse Waterlinie. De verhalen worden verteld aan de hand van de iconen ridders, gevangenen en soldaten. Slot Loevestein heeft als doel het beheren, behouden en presenteren van het ensemble, het aanbieden van een educatief aanbod en het gastvrij ontvangen van een zo breed mogelijk publiek.

Slot Loevestein toont zich een ondernemer in hart en nieren, maar staat volgens de raad niet stil bij zijn positie als museale instelling. Volgens de raad heeft Slot Loevestein onvoldoende nagedacht over het museale profiel, de positie van Slot Loevestein als kasteelmuseum en de inhoudelijke koers. Ook de doelstellingen van het museum krijgen geen kwalitatieve, museale invulling. Die doelstellingen zijn vooral kwantitatief van aard, zoals de toename van de omzet per bezoeker, en richten zich minder op een inhoudelijke verbetering.

Volgens de raad is het Slot Loevestein niet gelukt de activiteiten voor de komende vier jaar concreet uit te werken. In algemene zin ontbreekt het in de voorgenomen plannen aan focus en diepgang. Vanaf 2017 worden twee nieuwe verhalen verteld, waaronder ‘Het geheime wapen’ met het icoon soldaten. Wat dit verhaal precies inhoudt, wordt in het plan niet toegelicht. Dit geldt ook voor activiteiten als het Riddertoernooi en Slot Boekenstein. Samenwerkingspartners worden genoemd in relatie tot bepaalde activiteiten en onderwerpen, maar het is niet duidelijk hoe de samenwerking wordt vormgegeven.

Het activiteitenplan van Slot Loevestein vindt de raad kwalitatief onvoldoende om een plek in de BIS te rechtvaardigen.

Educatie en participatie

Slot Loevestein wil een educatief aanbod bieden voor het basisonderwijs en voortgezet onderwijs. Voor het basisonderwijs organiseert het museum rondleidingen rondom de thema’s middeleeuwen, Nederlandse Opstand en Hollandse Waterlinie. In het aangepaste plan schrijft Slot Loevestein een speurtocht en lessen te ontwikkelen voor de onderbouwklassen, maar het is onduidelijk hoe deze in educatieve zin vorm zullen krijgen. Het museum wil scholieren uit het voortgezet onderwijs als nieuwe bezoekers ontvangen en voor hen een exclusief aanbod ontwikkelen met het thema tolerantie. De raad vindt dit een mooie ambitie, maar mist ook hier de nodige uitwerking.