Museum de Gevangenpoort

Museum de Gevangenpoort

Museum de Gevangenpoort (hierna: Gevangenpoort) is onderdeel van Stichting Haags Historisch Museum. De Gevangenpoort is gehuisvest in een middeleeuws cellencomplex en heeft een collectie straf-, martel- en politiewerktuigen van de middeleeuwen tot de 19e eeuw. De Gevangenpoort profileert zich als een spannend museum waar bezoekers een authentieke beleving kunnen ervaren en aan het denken worden gezet over misdaad en straf, strafrecht en de Nederlandse rechtsstaat. De vaste opstelling kan met rondleidingen bezichtigd worden. Daarnaast organiseert het museum publieksactiviteiten die een verband leggen met het rechtssysteem.

Subsidieadvies

De Raad voor Cultuur adviseert Stichting Haags Historisch Museum geen subsidie toe te kennen, tenzij de stichting een nieuw activiteitenplan indient dat voldoet aan de volgende voorwaarden.

  • De instelling werkt haar activiteiten concreet uit, gekoppeld aan kwantitatieve en/of kwalitatieve doelstellingen en een doelgroepenanalyse.
  • In het aangepaste plan wordt ook het educatieve programma concreet uitgewerkt.
  • De aanvrager geeft een beschrijving van de invulling van zijn werkgeverschap en personeelsbeleid en de wijze waarop de governance recht doet aan de twee afzonderlijke onderdelen, de Gevangenpoort en het Haags Historisch Museum, binnen de overkoepelende stichting.
  • De instelling stelt een aangepaste en sluitende begroting op, in lijn met het nieuwe activiteitenplan.

De Gevangenpoort vormt door de combinatie van gebouw en collectie een belangrijk ensemble. Hoewel de raad het profiel van de Gevangenpoort helder vindt, is de concretisering daarvan in zijn ogen onvoldoende. De plannen die het museum beschrijft bieden mogelijkheden, maar zijn nauwelijks uitgewerkt en onderbouwd. De raad mist een verbinding met kwalitatieve of kwantitatieve doelstellingen en een doelgroepenanalyse. Het is voor hem ongewis hoe het in het plan gestelde zich zal vertalen naar werkelijke activiteiten. De raad is positief over het educatieve programma en ziet kansen voor een grotere publieksbetrokkenheid. Maar ook hier mist de raad uitwerking en onderbouwing.

De Gevangenpoort is financieel stabiel. De positie van de Gevangenpoort binnen Stichting Haags Historisch Museum is voor de raad niet transparant. Hij pleit dan ook voor een verheldering van de governance en het werkgeverschap.

Beoordeling

Kwaliteit

Het gebouwde monument van de Gevangenpoort vormt met de collectie straf-, martel- en politiewerktuigen een belangrijk ensemble. De afgelopen jaren vond de raad de presentatie echter te statisch en ook miste hij de relatie met de actualiteit. Uit onderzoek door de Gevangenpoort zelf bleek dat de presentatie ook voor bezoekers een verbeterpunt was.

De raad vindt het profiel als spannend museum – ‘spannender dan de nieuwste James Bond-film’ – en de bijbehorende missie, visie en doelstellingen helder. De Gevangenpoort focust in haar missie en visie op het strafrecht en de rechtsstaat.

Dit profiel biedt naar de mening van de raad mogelijkheden voor een uniek en inspirerend verhaal over de rechtsstaat en vrede, over vervolging en vrijheid en over misdaad en straf. De raad kan zich echter niet aan de indruk onttrekken dat het beleidsplan van de Gevangenpoort meer neigt naar reflectie, dan dat het een perspectief en houvast voor de komende jaren biedt. De zware thematiek van gevangenschap, misdaad en straf is leidend en de raad mist de aandacht voor de positievere componenten vrede en vrijheid in het museum. Ook verbaast het de raad dat de Gevangenpoort niet de samenwerking zoekt – of daarvan in elk geval geen melding maakt – met organisaties als het Nationaal Gevangenismuseum in Veenhuizen.

In het algemeen vindt de raad het plan onvoldoende onderbouwd en uitgewerkt. Een doelgroepenanalyse ontbreekt en het museum spreekt in algemene termen over thema’s, zonder deze verder te specificeren of daaraan onderbouwde kwalitatieve of kwantitatieve doelstellingen te verbinden. De voorgenomen programmering biedt mogelijkheden, maar ook hier mist de raad verdere uitwerking. Het is voor hem onduidelijk hoe de ambities in het plan door het museum bewerkstelligd zullen worden.

Educatie en participatie

De Gevangenpoort werkt wat betreft schoolgebonden en niet-schoolgebonden activiteiten samen met diverse organisaties in Den Haag, zowel in het basis- als in het voortgezet onderwijs. Met een jaarlijks bezoekcijfer van circa 10.000 middelbare scholieren in de afgelopen drie jaar is de Gevangenpoort vooral onder deze groep een populaire bestemming. De raad constateert dat de samenwerking met Pro Demos het aanbod voor scholen de afgelopen jaren heeft versterkt. Samen kunnen zij laten zien hoe de rechtsstaat vroeger functioneerde en hoe dat nu gebeurt. De insteek met bezoek en rondleidingen is enigszins traditioneel, maar over de inhoud en professionaliteit van de programma’s is de raad positief.

Het voornemen van de Gevangenpoort om de inzet op educatie te vergroten en het aanbod te vernieuwen vindt de raad goed, maar ook hiervan ontbreken uitwerking en onderbouwing. Participatie wordt door het museum vooral ingevuld als ‘meedoen’; dit is naar de mening van de raad een te statische benadering. De raad ziet kansen voor een grotere publieksbetrokkenheid zowel bij de collectie als in de presentaties.

Maatschappelijke waarde

Publieksbereik

De Gevangenpoort heeft stabiele bezoekersaantallen, die over de jaren licht stijgen. In 2013 trok het museum ruim 52.000 bezoekers. In 2015 ligt dit aantal op ruim 55.000. In de ogen van de raad zijn dit prima aantallen voor zo’n klein museum. Voor de komende periode zet het museum in op een groei van het bezoekersaantal naar 60.000 in 2020. Dit lijkt de raad reëel.

De Gevangenpoort wil zich de komende jaren nadrukkelijk positioneren binnen publieksgerichte initiatieven rond het thema ‘Den Haag internationale stad van vrede en recht’ en daarnaast een etniciteit-overstijgende plaats van betekenis zijn in het debat over onrecht in de wereld. De raad vindt dit mooie voornemens, maar deze worden in het plan niet geconcretiseerd.

Ondernemerschap

De raad stelt vast dat de Gevangenpoort financieel stabiel is. De financieringsmix is reëel, de liquiditeit, de solvabiliteit en het weerstandsvermogen zijn hoog en het eigen inkomstenpercentage is licht gestegen naar 97,2 procent.

De governance en het werkgeverschap van de Gevangenpoort zijn voor de raad aandachtspunten. Het museum hanteert de Governance Code Cultuur en licht in zijn aanvraag beknopt toe hoe het hiermee omgaat. Het werkgeverschap wordt zeer summier beschreven in de toelichting op de begroting. Beide onderdelen blijven daardoor voor de raad ondoorzichtig. De realisatie van de plannen met een nauwelijks stijgende personeelsbezetting vindt de raad weinig realistisch.

De Gevangenpoort deelt haar ingang met Galerij Willem V en op organisatorisch gebied nagenoeg alles met het Haags Historisch Museum, waarmee zij sinds 1994 Stichting Haags Historisch Museum vormt. De Gevangenpoort is daarmee een rijksgesubsidieerd onderdeel van een stadsmuseum met gemeentelijke financiering. De raad vraagt meer inzicht in deze constructie. De Gevangenpoort is voor het ondernemerschap volledig afhankelijk van de stichting en voert hierop geen zelfstandig beleid. Dit kan het museum belemmeren in zijn initiatieven op dit gebied, met als risico dat het oude martelmuseum een gevangene in zijn eigen poort wordt.

Museum de Gevangenpoort

Museum de Gevangenpoort

Aanvullend advies
14 juli 2016

De Stichting Haags Historisch Museum (hierna: Stichting HHM) stelt in haar reactie dat de raad een onjuist uitgangspunt hanteert. In zijn advies schrijft de raad dat de Gevangenpoort op organisatorisch gebied nagenoeg alles deelt met het Haags Historisch Museum, waarmee hij sinds 1994 Stichting HHM vormt. Volgens deze stichting concludeert de raad ten onrechte dat de Gevangenpoort een rijksgesubsidieerd onderdeel is van een stadsmuseum met gemeentelijke financiering. Stichting HHM wijst de raad terecht op deze feitelijke onjuistheid.

Stichting HHM maakt bezwaar tegen de constatering van de raad dat de Gevangenpoort geen zelfstandig beleid voert en daardoor belemmerd wordt in haar initiatieven op het gebied van ondernemerschap. De raad is verheugd dat hiervan kennelijk wel sprake is, maar heeft dit in de aanvraag niet teruggelezen. Hij ziet dit in het nieuwe activiteitenplan graag toegelicht.

Stichting HHM stelt dat zij volledig in lijn opereert met de eisen van haar subsidiegevers: de Gemeente Den Haag en het Rijk. De raad mist in het plan echter een heldere toelichting op de positie van de Gevangenpoort binnen de structuur van de stichting, ook wat betreft werkgeverschap en de principes van de Governance Code Cultuur.

Volgens Stichting HHM is de raad in zijn advies uitgegaan van een onjuiste berekening door het ministerie van OCW. Het gaat hierbij om een verschil van 28.411 euro in het nadeel van het museum. Voor eventuele onjuistheden met betrekking tot dit bedrag verwijst de raad naar het ministerie.

In haar reactie schrijft Stichting HHM dat de structurele huisvestingssubsidie van de Gevangenpoort in 2009 – 2010 is verhoogd met tweemaal 20.000 euro. Zo konden de gestegen huisvestingskosten worden opgevangen die het gevolg waren van de uitvoering van het ‘Masterplan Gezamenlijke Entree Galerij Prins Willem V en Gevangenpoort’. Volgens de stichting heeft het ministerie geadviseerd het totale bedrag van 40.000 euro aan te vragen; dit bedrag is echter niet meegenomen in de berekening van het richtbedrag voor de BIS. Hierdoor is er sprake van een onbedoelde korting; Stichting HHM vraagt om een oplossing.

De raad betreurt het dat de tegemoetkoming in de gestegen huisvestingskosten tussen wal en schip dreigt te vallen. De raad is echter gehouden aan de bedragen die hij van het ministerie van OCW ontvangt. Hij kan dan ook niet anders dan de stichting doorverwijzen naar het ministerie.

De Raad voor Cultuur ziet in de reactie geen aanleiding het advies over de Gevangenpoort te herzien. De raad kijkt uit naar het nieuwe activiteitenplan van de instelling.

Museum de Gevangenpoort

Museum de Gevangenpoort

Aanvullend advies
2 december 2016

De raad heeft op 19 mei 2016 geadviseerd Stichting Haags Historisch Museum (hierna: de Gevangenpoort) geen subsidiebedrag toe te kennen, tenzij wordt voldaan aan een aantal voorwaarden. De minister heeft dit advies overgenomen. Zij heeft de instelling in haar subsidiebeschikking van 20 september 2016 verzocht een aangepast activiteitenplan in te dienen dat voldoet aan de volgende eisen:

  • De instelling werkt zijn activiteiten concreet uit, gekoppeld aan kwantitatieve en/of kwalitatieve doelstellingen en een doelgroepenanalyse.
  • De instelling werkt zijn educatieve programma concreet uit.
  • De instelling geeft een beschrijving van de invulling van zijn werkgeverschap en personeelsbeleid, en de wijze waarop de governance recht doet aan de twee afzonderlijke onderdelen (de Gevangenpoort en het Haags Historisch Museum) binnen de overkoepelende stichting.

In dit advies beoordeelt de raad of de instelling aan deze eisen heeft voldaan. Voor het overige handhaaft hij zijn beoordeling van 19 mei 2016.

Conclusie

De Raad voor Cultuur is van oordeel dat Stichting Haags Historisch Museum met haar aangepaste plan heeft voldaan aan de gestelde voorwaarden.

De raad is vol bewondering over de manier waarop de Gevangenpoort het advies van de raad ter hand heeft genomen. Het plan straalt ambitie uit, is helder opgeschreven en goed uitgewerkt. De Gevangenpoort snijdt interessante onderwerpen aan en heeft een uitgebreide doelgroepenanalyse gemaakt. De raad is eveneens positief over het educatieve programma. De educatieve activiteiten zijn concreet beschreven en zijn van hoge kwaliteit, mede door de goede samenwerkingspartners. De Gevangenpoort besteedt in het plan aandacht aan werkgeverschap, personeelsbeleid en governance.

Beoordeling

Kwaliteit

Met zijn missie heeft de Gevangenpoort helder voor ogen wat het bestaansrecht en de relevantie zijn van het museum. De Gevangenpoort is een rijksmonument met een nationale collectie van martel- en strafwerktuigen waar verhalen van historische sleutelfiguren tot leven komen. Daarmee profileert de Gevangenpoort zich als een lieu de mémoire voor de ontwikkeling van de Nederlandse rechtsstaat. Het museum laat bezoekers zien en beleven hoe mensen vroeger dachten over misdaad en straf, en hoe eigen opvattingen worden beïnvloed door maatschappelijke ontwikkelingen.

Het profiel van de Gevangenpoort sluit goed aan op de doelstellingen en activiteiten van het museum. In het aangepaste plan heeft de Gevangenpoort deze doelen en activiteiten helder verwoord en concreet uitgewerkt. De Gevangenpoort wil het museum neerzetten als internationaal monument voor de humanisering van het strafrecht, de roerende collectie levend houden en de publiekservaringen intensiveren. Het museum programmeert hierbij vanuit drie thema’s: misdaad en straf, vervolging en vrijheid en rechtstaat en vrede. De raad vindt dat het museum interessante onderwerpen aansnijdt, zoals ‘Naming and shaming’, ‘Strenger straffen!’ en ‘De politieke afrekening’. Daarbij heeft het museum helder beschreven welke doelgroepen het wil bereiken en hoe het dat gaat doen.

In zijn plan onderkent de Gevangenpoort de beperkingen van het museumgebouw, mede door de kleine ruimten en de dwingende route. De Gevangenpoort wil zich de komende periode daarom meer richten op het verdiepen en contextualiseren van de vaste collectie, zowel ter plekke als online. Daarbij kiest de Gevangenpoort er bewust voor tijdelijke presentaties tot het minimum te beperken, omdat deze door hun beperkte omvang nauwelijks extra publiek trekken. De raad is positief over de manier waarop de Gevangenpoort een grote verscheidenheid aan publieksactiviteiten aanbiedt, ondanks de beperkingen van het gebouw.

De Gevangenpoort schrijft de mogelijkheden voor samenwerking met het Gevangenismuseum in Veenhuizen te onderzoeken. De raad is benieuwd naar de uitwerking hiervan.

Educatie en participatie

De raad is positief over de uitwerking van de educatieve activiteiten in het aangepaste plan. De Gevangenpoort heeft gekozen voor een duidelijke thematische profilering en maakt gebruik van goede samenwerkingspartners. Met zijn educatieve activiteiten wil de Gevangenpoort inzicht bieden in de geschiedenis van het straffen en opvattingen rondom misdaad, straf, vervolging en rechtsstaat ter discussie stellen. De raad vindt de Gevangenpoort bij uitstek een museum waar bewustwording over deze thema’s bij jongeren kan worden gecreëerd.

De Gevangenpoort onderscheidt vier doelgroepen voor educatie en participatie: het primair onderwijs, het voortgezet onderwijs, het vervolgonderwijs en reguliere bezoekers. De raad is positief over het streven om ook reguliere bezoekers als educatiedoelgroep te beschouwen.

Maatschappelijke waarde

Ondernemerschap

In het aangepaste activiteitenplan geeft de Gevangenpoort een beknopte toelichting op het personeelsbeleid en werkgeverschap. De Gevangenpoort werkt met een bescheiden vaste bezetting, een flexibele schil van ingehuurde krachten en meer dan veertig vrijwilligers.

De Gevangenpoort en het Haags Historisch Museum vormen samen Stichting Haags Historisch Museum. In het plan verwoordt de Gevangenpoort op een heldere manier de scheiding tussen het Haags Historisch Museum en de Gevangenpoort. Volgens het museum is de organisatie van de stichting in 2014 op verschillende punten aangepast, vanwege de nieuwe Governance Code Cultuur.

In 2017 wordt de naam van de stichting gewijzigd in ‘Stichting Haags Historisch Museum – Museum de Gevangenpoort’. Ook worden in 2017 – 2018 alternatieve constructies onderzocht voor het huidige organisatiemodel. Daarbij zal worden gekeken naar andere musea. De raad vindt dat een goede beweging.